آن قرائت امامیه از اسلام که با دموکراسی سازگار است

  • دبیری‌مهر نمی‌خواهد در این کتاب به پرسش بزرگ «آیا اسلام و دموکراسی سازگارند یا خیر؟» پاسخ گوید که این را امری در حوزه‌ی اجتهاد مذهبی می‌داند. او در این اثر از منظر یک دانش‌پژوه سیاسی بر سر این موضوع بحث می‌کند که «کدام قرائت امامیه از اسلام با دموکراسی سازگار است و کدام نیست». او در این کتاب کوشیده اندیشمندان مطرح، صاحب‌نام و موثر در ایران را که رابطه‌ی اسلام و دموکراسی برای‌شان یک دغدغه است طبقه‌بندی کند.
تاریخ: ۱۴۰۰/۰۷/۱۹ | شماره خبر: 5758

به گزارش کتابان، «اسلام و دموکراسی در ایران» پژوهش امیر دبیری‌مهر در سیر مجادلات فقها و روشن‌فکران درباره‌ی نقش آرای مردمی در حکم‌رانی است که به تازگی توسط انتشارات نقد فرهنگ منتشر شده.

این پژوهش کوششی است برای طبقه‌بندی اندیشمندان مطرح، صاحب‌نام و موثر در ایران که رابطه‌ی اسلام و دموکراسی برای‌شان یک دغدغه است تا از این راه چارچوبی روشن، موثق و جامع از مجموعه مباحث مربوط به اسلام و دموکراسی ارائه شود. به عبارت دیگر در این کتاب حجم وسیعی از نظریه‌پردازها، گفت‌وگوها، مباحثه‌ها و مجادلات درباره‌ی یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی ایران سازمان‌دهی شده است.

کتاب از سه دفتر با عناوین «بازشناسی آرای صاحب‌نظران: توصیف تاریخی و گفتمانی»، «بررسی آرای متعارض درباره‌ي اسلام و دموکراسی: آرای قائل به عدم سازگاری» و «تحلیل آرای معارض فقها و روشن‌فکران» تشکیل شده است.

دبیری‌مهر در مقدمه اذعان دارد که نمی‌خواهد در این کتاب به پرسش بزرگ «آیا اسلام و دموکراسی سازگارند یا خیر؟» پاسخ گوید که این را امری در حوزه‌ی اجتهاد مذهبی می‌داند. او در این اثر از منظر یک دانش‌پژوه سیاسی بر سر این موضوع بحث می‌کند که «کدام قرائت امامیه از اسلام با دموکراسی سازگار است و کدام نیست». به عبارت دیگر می‌کوشد به این پرسش‌ها پاسخ دهد:

۱- آیا دلیل ناسازگار دیدن اسلام و دموکراسی از نظر برخی از علمای سنت‌گرا تعارض حاکمیت الهی با دموکراسی است؟

۲- آیا دلیل ناسازگار دیدن اسلام با دموکراسی از نظر سکولارها نقض دموکراسی با پیروی از احکام شرعی به ویژه آموزه‌های اجتماعی اسلامی (فقه امامیه) است؟

۳- آیا فقدان نظریه‌ی روشن و منجز متفکران دوره‌ی انتقال (نایینی، مطهری و شریعتی) در خصوص رابطه‌ی اسلام و دموکراسی به نگرش فراسنتی و در عین حال غیرمدرن [۱] ایشان بازمی‌گردد؟

۴- آیا دلیل سازگاری قرائت مذهب امامیه با دموکراسی از دیدگاه برخی از صاحب‌نظران به قرائت خاص ایشان از اسلام و دموکراسی بازمی‌گردد؟


فهرست کتاب از این قرار است:


پیش‌گفتار

دفتر نخست: بازشناسی آرای صاحب‌نظران: توصیف تاریخی و گفتمانی

مقدمه

گفتار اول: دیرینه‌شناسی تعارض و تقابل عملی درباره‌ی اسلام و دموکراسی در ایران

مشروطه: آغاز بیداری

نخستین احزاب سیاسی در ایران

رهبران مذهبی و روحانیان بخشی از ساخت قدرت

پیام‌آوران دموکراسی در عصر مشروطه: تولد گفتمان اسلام و دموکراسی (اسلام دموکراتیک یا دموکراسی اسلامی)

آزادی‌خواهانی در کسوت روحانی

نهضت اسلامی و انقلاب: مجالی جدید برای تعارض‌های عملی

جمهوری اسلامی، کانون تعارض‌ها

گفتار دوم: مروری کلی بر مباحث نظری صاحب‌نظران درباره‌ي ارتباط اسلام و دموکراسی دو رویکرد متفاوت در تفکر پیرامون اسلام و دموکراسی

۱. موافقان سازگاری اسلام و دموکراسی چه می‌گویند؟

۲. موافقان تفسیرگرا و بی‌پروای سازگاری اسلام و دموکراسی چه می‌گویند؟

۴. مخالفان سکولارسازی اسلام و دموکراسی چه می‌گویند؟

گفتار سوم: مفاهیم اساسی

هرمنوتیک

لیبرالیسم، رهایی از پندارهای فراانسانی


دفتر دوم: بررسی آرای متعارض درباره‌ي اسلام و دموکراسی در ایران

گفتار اول: نگرش سنت‌گرایانه به رابطه‌ی اسلام و دموکراسی: آرای قائل به عدم سازگاری

شیخ فضل‌الله نوری: پیشگام روحانیان در مخالفت با حکومت مشروطه و دموکراسی

سید حسین نصر فیلسوفی سنتی و مخالف کلامی سازگاری همه‌ی ابعاد دین با مدرنیزم

مصباح یزدی: ستیز با لیبرالیزم و توابع آن از جمله دموکراسی

گفتار دوم: نگرش مدرن سکولاریسم به رابطه‌ی اسلام و دموکراسی، آرای قائل به عدم سازگاری حاکمیت انسانی با حاکمیت خدا

حاتم قادری: مخالف سرسخت سازگاری آتوریته امام و عقلانیت جمعی

سید جواد طباطبایی: امتناع سازگاری سنت و تجدد

گفتار سوم: نظریه‌پردازان دوره‌ی انتقال یا اسلام‌گرایان اصول‌گرا

میرزا محمدحسین نایینی: آغاز سازگاری اسلام و دموکراسی از منظر اصول‌گرایی

رابطه‌ی اسلام و دموکراسی در اندیشه‌ی مرتضی مطهری

علی شریعتی: موافق سازگاری دموکراسی متعهد با اسلام

گفتار چهارم: نگرش قائل به دموکراسی دینی: آرای متفکران معتقد به سازگاری اسلام و دموکراسی

عبدالکریم سروش: تفسیرگرای موافق سازگاری اسلام و دموکراسی

محسن کدیور: یک روحانی در کسوت مدافع دموکراسی اسلام


دفتر سوم: تحلیل آرای معارض فقها و روشن‌فکران

متغیرهای دخیل در سازگاری یا ناسازگاری اسلام و دموکراسی

طیف‌بندی متفکران موافق و مخالف سازگاری اسلام و دموکراسی

نتیجه‌گیری و ارائه‌ی رهنمود برای عبور از بحران نظری و عملی


فهرست منابع

فهرست کتاب‌ها

فهرست منابع رسانه‌ای

فهرست کتاب‌های خارجی


پی‌نوشت:

۱- منظور از نگرش فراسنتی و در عین حال غیرمدرن چارچوبی فکری است که ضرورت برون‌رفت از قالب‌های سنتی را برای وصول به حقیقت تشخیص داده، ولی در چارچوب جدید، که تفکر مدرن است، استقرار نیافته است. اغلب متفکران این‌گونه در دوره‌های قبل و بعد از انقلاب‌ها ظهور می‌یابند؛ زیرا این دسته از متفکران بیش‌تر به «شدن» و «تغییر» می‌اندیشند و اغلب به ایدئولوژی‌ها از آن جهت که بر «بایدها» تاکید می‌کنند باور دارند. پی‌نوشت ص ۲۲


شناسنامه: امیر دبیری‌مهر، اسلام و دموکراسی در ایران، تهران: نقد فرهنگ، چاپ نخست، ۱۴۰۰، بها: ۸۵ هزار تومان.


منبع:

دیدگاه های کاربران

دیدگاه شما