آیا رشته‌ی تاریخ در ایران دچار بحران شده است؟

  • این کتاب پژوهشی است برای چاره‌اندیشی درباره‌ی دانش و رشته‌ی تاریخ، از آزادی‌های مدنی و تاریخ‌نگاری ایرانی تا آسیب‌شناسی روش‌های آموزش تاریخ و مسئله‌ی اشتغال دانش‌آموختگان تاریخ و... این اثر در واقع مقدمه‌ای بر چالش‌شناسی رشته‌ی تاریخ است؛ چالش‌هایی که می‌تواند از هدف‌گذاری‌های آموزشی و مدیریت رشته‌ی تاریخ در دانشگاه‌های ایران آغاز شود و تا مرزهای دفاع از حقیقت در پژوهش‌های تاریخی گسترش یابد.
تاریخ: ۱۴۰۰/۱۰/۱۹ | شماره خبر: 6494

به گزارش کتابان به نقل از ایلنا، «چالش‌های تاریخ‌ورزی در ایران امروز» حاصل پژوهش علیرضا ملائی توانی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، منتشر شد. این کتاب پژوهشی است برای چاره‌اندیشی درباره‌ی دانش و رشته‌ی تاریخ، از آزادی‌های مدنی و تاریخ‌نگاری ایرانی تا آسیب‌شناسی روش‌های آموزش تاریخ و مسئله‌ی اشتغال دانش‌آموختگان تاریخ و...

این اثر در واقع مقدمه‌ای بر چالش‌شناسی رشته‌ی تاریخ است؛ چالش‌هایی که می‌تواند از هدف‌گذاری‌های آموزشی و مدیریت رشته‌ی تاریخ در دانشگاه‌های ایران آغاز شود و تا مرزهای دفاع از حقیقت در پژوهش‌های تاریخی گسترش یابد. البته شناسایی و فهم همه‌ی چالش‌ها نه ممکن است و نه در این مجال می‌گنجد، اما نگارنده کوشیده است دریچه‌ای به سوی برخی از مسئله‌های این رشته و دانش‌آموختگانش بگشاید.

این ‌کتاب از مجموعه «طرح جامع اعتلای علوم انسانی» است. طرح یادشده معطوف به پیشرفت کشور در راستای انتشار آثار پژوهشی مجریان طرح‌ها است.


محتوای کتاب

فصل نخست کتاب پیش رو به مسئله آزادی‌های آکادمیک در ایران، دشواری‌های تاریخ‌پژوهی و نیز تفکر تاریخی در فضای غیردموکراتیک ایران می‌پردازد.

موضوع فصل دوم مسئله‌ی بیکاری دانش‌آموختگان؛ اشتغال و بازار کار آن‌ها در ایران همراه با چشم‌اندازی تاریخی به مسئله است. مبانی معرفتی و جهت‌گیری‌های مهارتی در تدوین برنامه‌های آموزشی رشته‌ی تاریخ موضوع فصل سوم این کتاب است که در آن به سیاست‌گذاری مطلوب و جهت‌گیری‌های کاربردی رشته‌ی تاریخ و نیز مهارت‌های مبنایی در برنامه‌ی درسی و نحوه‌ی فعال کردن مهارت‌های خاص رشته‌ی تاریخ پرداخته و از مخاطره‌ها و فرصت‌های ارتباط با جامعه و بازار سخن گفته است.

فصل چهارم به مهارت‌های پژوهشی اختصاص دارد. مباحث روش‌شناسانه در برنامه‌ی آموزشی رشته‌ی تاریخ از مهم‌ترین مطالب این فصل است.

فصل پنجم به روش‌های آموزش و تدریس تاریخ می‌پردازد و از ضرورت بازنگری در شیوه‌های تدریس، با هدف فهم و یادگیری بیش‌تر سخن رانده است.

فصل ششم به تاریخ‌نگاری نهادها، سازمان‌ها، مؤسسه‌ها، صنایع و اهمیت این نوع تاریخ‌نگاری‌ها و تمهیدات روش‌شناختی آن به عنوان ظرفیتی تازه برای پژوهش‌های اشتغال‌آفرین در رشته‌ی تاریخ و نیز راه‌های فعال کردن این ظرفیت پرداخته است.

فصل هفتم این پرسش را طرح می‌کند که «آیا رشته‌ی تاریخ در ایران دچار بحران شده است؟» نگارنده برای پاسخ به این پرسش به تعریف بحران در علوم و بحران سیستمی در دانش تاریخ و راه‌های عبور از بحران پرداخته است.

موضوع فصل هشتم نقد رویکردهای پوزیتیسویستی و زبان‌های چیرگی این رهیافت بر دانش تاریخ است. نگارنده می‌کوشد با دفاع از جنبه‌های رهایی‌بخش و روشنگر دانش تاریخ، چشم‌اندازی متفاوت به روی این دانش بگشاید.

فصل نهم با عنوان «ستیز با گذشته زیان‌بار» در صدد بازخوانی و نقد میراث‌های زیان‌بار گذشته است.

فصل دهم با عنوان «نقد ایده تاریخ به خاطر تاریخ» به موضوع استفاده و سوء‌استفاده از تاریخ می‌پردازد تا زیان‌های ایده‌ی گذشته برای گذشته را از نگاه کارکردهای اجتماعی و گفتمانی آن توضیح دهد.

واپسین فصل کتاب به «تاریخ‌ورزی در فضای عمومی» اختصاص دارد. نگارنده با شرح تفاوت‌های فضای عمومی و فضای تخصصی می‌کوشد از ضرورت استفاده از ظرفیت‌های پایان‌ناپذیر عرصه‌ی عمومی به عنوان مکمل فضای تخصصی در دانش تاریخ دفاع کند.


درباره‌ی نویسنده

علیرضا ملائی‌‌توانی در سال ۱۳۴۹در قزوین به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در قزوین و دوره‌ی‌ دبیرستان را در تنکابن به اتمام رساند. با ورود به دانشگاه تهران در سال ۱۳۶۷ در رشته‌ی‌ تاریخ به تحصیل پرداخت و به ترتیب در سال‌های ۱۳۷۵ و ۱۳۷۹ در مقطع کارشناسی‌ارشد رشته‌‌ی تاریخ از دانشگاه فردوسی مشهد و مقطع دکتری رشته‌ی‌ تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید بهشتی فارغ‌التحصیل شد. او سابقه‌ی‌ تدریس در دانشگاه‌های ارومیه، پیام نور، مؤسسه‌ آموزش عالی باقرالعلوم و پژوهشکده‌ی‌ امام خمینی و انقلاب اسلامی را دارد و هم‌چنین عضو سابق هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه ارومیه، استاد مدعو دانشگاه تهران و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.

ملائی‌توانی تاکنون کتاب‌هایی چون «ایران و دولت ملی در جنگ جهانی اول»، «مشروطه و جمهوری: ریشه‌های نابسامانی نظم دمکراتیک در ایران (۱۲۸۴ – ۱۳۰۵)»، «مجلس شورای ملی و تحکیم دیکتاتوری رضا شاه»، «درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ»، «زندگی‌نامه سیاسی آیت‌الله طالقانی»، «از کاوه تا کسروی: نقد رفتارها و باورهای دینی ایرانی‌ها»، «گفتمان تاریخ‌نگاری رسمی دوره پهلوی پیرامون رضاشاه»، «تاریخ شفاهی بمباران شیمیایی سردشت» و... را به چاپ رسانده است.


فهرست این اثر عبارت است از:

سخن پژوهشگاه

مقدمه

فصل اول: آزادی‌های مدنی و رویکرد تاریخ‌نگاری ایران

فصل دوم: مسئله‌ی بیکاری دانش‌آموختگان

فصل سوم: مبانی معرفتی و جهت‌گیری‌های مهارتی در تدوین برنامه‌های آموزشی رشته تاریخ

فصل چهارم: مهارت‌های پژوهشی؛ روش تحقیق و روش‌شناسی تاریخی

فصل پنجم: روش آموش تاریخ در ایران

فصل ششم: تاریخ‌نگاری نهادها، سازمان‌ها، مؤسسه‌ها، صنایع و... ظرفیتی تازه برای پژوهش‌های اشتغال‌آفرین در رشته تاریخ

فصل هفتم: آیا رشته تاریخ در ایران دچار بحران شده است؟

فصل هشتم: نقد رویکردهای پوزیتیویستی به دانش تاریخ

فصل نهم: ستیز با گذشته زیان‎بار

فصل دهم: نقد ایده تاریخ به خاطر تاریخ

فصل یازدهم: تاریخ‌ورزی در فضای عمومی

کتاب‌نامه:

الف) کتاب‌ها

ب) مقاله‌ها

ج) نشست‌ها

د) اسناد

هـ) منابع انگلیسی


شناسنامه: علیرضا ملائی‌توانی، «چالش‌های تاریخ‌ورزی در ایران امروز»، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ نخست، ۱۴۰۰، بها: ۷۴ هزار تومان.


منبع:

دیدگاه های کاربران

دیدگاه شما