تقابل میدان و دیپلماسی در ایران عصر صفوی

  • یکی از محوری‌ترین موضوعات در فرایند تکوین دولت مرشد – شاهان صفوی، که در حقیقت تداوم و استمرار یکی از ویژگی‌های تاریخ ایران بعد از اسلام است، بی‌تردید چالش بین عناصر دیوانی اهل قلم و بیابان‌گردان اهل شمشیر است... اختلاف و خصومت ناشی از رقابت‌های اهل قلم و شمشیر دست‌کم تا قرن دهم/ شانزدهم میلادی امری عادی در حکومت صفوی بود و از زمان شاه اسماعیل تاثیر بسزایی در جریان توسعه و تکامل دولت صفوی داشت و از همان ابتدا باعث دودستگی در ساختار حکومت شد.
تاریخ: ۱۴۰۰/۱۰/۱۳ | شماره خبر: 6440

به گزارش کتابان، «ریشه‌ابی زمینه‌های انحطاط دولت صفویه» حاصل پژوهش محسن بیگدلی، توسط پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شد. دکتر بیگدلی نویسنده‌ی این کتاب بر این است که بر خلاف باور رایج که بار مسئولیت سقوط اصفهان و فروپاشی دولت صفویه را به دوش شاه سلطان حسین، آخرین پادشاه صفوی می‌اندازد، سقوط این سلسله معلول مجموعه‌ای از علل در طول زمان است. بیگدلی در این اثر با تقسیم دوران حکومت صفویه به سه دوره: ۱- ایجاد، با بر تخت نشستن شاه اسماعیل (۹۰۷-۹۰۸ ق)، ۲ – اوج، دوره‌ی شاه عباس و ۳- انحطاط، شاه سلطان حسین. برای هر یک از این دوره‌ها ویژگی‌هایی قائل است. وی در این کتاب کوشیده با برشمردن ویژگی‌های خاص دوران اول و دوم، تاثیر آن‌ها را در شکل‌گیری دوره‌ی سوم یعنی انحطاط بررسی کند. بیگدلی طی سه فصل ریشه‌های درونی و بیرونی انحطاط را در بنیان، اوج و دوره‌ی انحطاط حکومت صفویه کاویده است.


تقابل میدان و دیپلماسی

بیگدلی یکی از ویژگی‌های درونی انحطاط بنیان حکومت صفوی را که از همان زمان ایجاد در این حکومت نمایان شد، تقابل اهالی شمشیر و قلم در این سلسله می‌داند، همان چیزی که امروز ما به میدان و دیپلماسی تعبیرش می‌کنیم. او در این باره می‌نویسد:

یکی از محوری‌ترین موضوعات در فرایند تکوین دولت مرشد – شاهان صفوی، که در حقیقت تداوم و استمرار یکی از ویژگی‌های تاریخ ایران بعد از اسلام است، بی‌تردید چالش بین عناصر دیوانی اهل قلم و بیابان‌گردان اهل شمشیر است... اختلاف و خصومت ناشی از رقابت‌های اهل قلم و شمشیر دست‌کم تا قرن دهم/ شانزدهم میلادی امری عادی در حکومت صفوی بود و از زمان شاه اسماعیل تاثیر بسزایی در جریان توسعه و تکامل دولت صفوی داشت و از همان ابتدا باعث دودستگی در ساختار حکومت شد. در یک سو سپاهیان ترک بودند که ادعا می‌کردند اساس دولت جدید را بنیان نهاده‌اند و در طرف دیگر اشرافیت ایرانی که بر خدمات‌شان در سازمان دولتی و اداره‌ی کشور افتخار می‌کردند... ترک‌های قزلباش چون با دلاوری‌شاه اسماعیل اول با جنگ‌جویی به قدرت دست یافته بودند آن را از آن خود می‌دانستند و در پی تقسیم آن با ایرانی‌ها نبودند. آن‌ها حکم‌رانی بر کشور و فرماندهی نظامی را در انحصار خود می‌پنداشتند. ص ۵۹- ۶۳


شناسنامه: دکتر محسن بیگدلی، «ریشه‌یابی زمینه‌های انحطاط دولت صفویه (از آغاز تا فروپاشی)»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ نخست، ۱۴۰۰، بها: ۴۶ هزار تومان.


منبع:

دیدگاه های کاربران

دیدگاه شما