چرا اسلام دینی استثنایی است؟

  • بعید است الگوی نهضت اصلاح دینی و سکولاریزاسیون که در غرب تجربه شد و بر اساس آن دین کم‌کم به عرصه خصوصی رانده شد در خاورمیانه قابل اجرا باشد، چراکه فرایند اصلاح‌طلبی دینی منجر به شکل‌گیری تعریفی جدید از اسلام شد که میان متفکران و عالمان دینی مسیحیت این نوع تعریف از دین هیچ‌گاه وجود نداشته است. اسلام در خاورمیانه به الهیات سیاسی تبدیل شد و با ایدئولوژی آمیخته گردید، در حالی که مسیحیت ایدئولوژی‌های سکولاریستی را در تقابل و در برابر خود یافت، اسلام منابع کلامی کافی جهت مقاومت ایدئولوژیک در برابر هژمونی و استعمار غربی را برای اصلاح‌طلبان مسلمان فراهم کرد؛ از منظر نویسنده دقیقا به همین دلیل می‌توان ادعا کرد که اسلام دینی استثنایی است.
تاریخ: ۱۳۹۹/۰۳/۲۲ | شماره خبر: 2806

کتابان: «استثناگرایی اسلامی» شادی حمید، نویسنده معاصر مسلمان، با ترجمه حسین جعفری موحد توسط انتشارات کویر روانه بازار کتاب شد.

شادی حمید مدیر «مرکز خاورمیانه» دانشگاه «استنفورد» و عضو پروژه «روابط آمریکا با جهان اسلام» در موسسه بروکینگر است. وی کتاب‌ها و مقالات متعددی پیرامون تاریخ فکری و سیاسی خاورمیانه و جهان عرب و نیز جنبش‌های اسلامی به رشته تحریر درآورده است. موضوع محوری که نویسنده در این کتاب با عنوان «استثناگرایی اسلامی؛ چگونه منازعه بر سر اسلام در حال شکل‌دهی دوباره جهان است؟» به آن پرداخته است، حول پاسخ به این پرسش مهم است که چرا رابطه اسلام با سیاست در مقایسه با ادیان دیگر متمایز است و چگونه این موضوع در ایجاد شرایط موجود خاورمیانه تاثیرگذار است.

شادی حمید در اثر حاضر، کار خود را با مقایسه مبانی کلامی مسیحیت و اسلام آغاز می‌کند و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که با عنایت به استثناگرایی اسلامی بعید است که الگوی نهضت اصلاح دینی و سکولاریزاسیون که در غرب تجربه شد و بر اساس آن دین کم‌کم به عرصه خصوصی رانده شد در خاورمیانه قابل اجرا باشد. او استدلال می‌کند که فرایند اصلاح‌طلبی دینی منجر به شکل‌گیری تعریفی جدید از اسلام شد که میان متفکران و عالمان دینی مسیحیت این نوع تعریف از دین هیچ‌گاه وجود نداشته است. اسلام در خاورمیانه به الهیات سیاسی تبدیل شد و با ایدئولوژی آمیخته گردید، در حالی که مسیحیت ایدئولوژی‌های سکولاریستی را در تقابل و در برابر خود یافت، اسلام منابع کلامی کافی جهت مقاومت ایدئولوژیک در برابر هژمونی و استعمار غربی را برای اصلاح‌طلبان مسلمان فراهم کرد؛ از منظر نویسنده دقیقا به همین دلیل می‌توان ادعا کرد که اسلام دینی استثنایی است.

از دیدگاه نویسنده کتاب، جنبش اصلاح‌طلبی دینی مظاهر متنوعی در تاریخ اسلام داشته است. او البته میان جنبش‌های اصلاح‌طب مدرن با حرکت‌های اجتهادی سنتی تمایز قائل می‌شود و روی این ادعا تاکید می‌کند که جنبش‌های اصلاح‌طلب مدرن سیاسی و عقیدتی هستند، در حالی که حرکت‌های اجتهادی سنتی بر شریعت اسلامی تمرکز دارند. حمید در اثر خود برای برجسته کردن تمایزات کلیدی و شباهت‌های جنبش‌های اصلاح‌طلب اسلامی به مطالعه موردی حزب النهضه تونس، اخوان‌المسلمین مصر، حزب عدالت و توسعه ترکیه و گروه داعش در طول قرون ۲۰ و ۲۱ میلادی می‌پردازد. به طور کلی نگارنده در کتاب خود به دنبال فهم و تشریح این موضوع است که اسلام در زمینه ارتباط با سیاست یک استثناء است و در مقایسه با سایر ادیان، از جمله مسیحیت، منابع غنی‌تری را برای افرادی که درگیر سیاست و حوزه عمومی هستند در اختیار می‌گذارد. (حسین جعفری موحد)


شناسنامه کتاب: شادی حمید، استثناگرایی اسلامی؛ چگونه منازعه بر سر اسلام در حال شکل‌دهی دوباره جهان است؟، ترجمه: حسین جعفری موحد، تهران: کویر، چاپ اول، ۱۳۹۹، بها: ۳۵ هزار تومان.



منبع:

دیدگاه های کاربران

دیدگاه شما