۳ هزار و ۱۲۵ برگ سند درباره‌ی واقعه‌ی گوهرشاد

  • اسناد واقعه‌ی گوهرشاد در مدیریت اسناد سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. متن بازجویی‌ها و شرح برخی از اقدامات مانند شکنجه‌ها و سوءاستفاده‌های مالی در اسناد منعکس‌ شده است. این اسناد مجموعه‌ای بالغ ‌بر ۳ هزار و ۱۲۵ برگ را شامل می‌شود که بیان‌کننده‌ی واقعه، زمان وقوع و اخبار بعد از این جنایت را شامل می‌شود.
تاریخ: ۱۴۰۱/۰۴/۲۲ | شماره خبر: 7679

به گزارش کتابان به نقل از آستان نیوز، اسناد واقعه‌ی گوهرشاد در مدیریت اسناد سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود که بخش عمده‌ای از آن مربوط به پرونده‌های بازجویی از دست‌اندرکاران  دستگیری، شکنجه و تبعید مردم و علما بودند که به ‎دلیل شکایت بازماندگان افرادی مانند اسدی متولی آستان قدس و آیت‌الله آقازاده خراسانی به دادگاه احضار شدند.

متن بازجویی‌ها و شرح برخی از اقدامات مانند شکنجه‌ها و سوءاستفاده‌های مالی در اسناد منعکس‌شده است. این اسناد مجموعه‌ای بالغ ‌بر ۳ هزار و ۱۲۵ برگ را شامل می‌شود که بیان‌کننده‌ی واقعه، زمان وقوع و اخبار بعد از این جنایت را شامل می‌شود.


ماجرا از این‌ قرار بود:

در مشهد اجرای قانون کلاه پهلوی، به جهت موقعیت مذهبی و خاص این شهر و مخالفت برخی از بزرگان مانند اسدی متولی آستان قدس با تعلل بیش‌تری روبرو شد. مراکز حوزه‌ی علمیه مشهد نیز به ‌عنوان بزرگ‌ترین حوزه‌ی علمیه ایران در آن زمان، نسبت به این امر واکنش نشان داد. از جمله این واکنش‌ها تلگرافی بود که با امضای ۳۱ نفر از علمای مشهد، از جمله آیت‌‎الله حاج‌آقا حسین قمی و آیت‌الله حاج شیخ محمد آقازاده، به دربار پهلوی ارسال شد.

عواملی مانند اختلافات بین ارکان سیاسی خراسان مانند پاکروان استاندار و اسدی نائب التولیه‌ی آستان قدس، نارضایتی کارکنان آستان قدس رضوی از لباس متحدالشکل و کلاه پهلوی و اصلاحات جدید اسدی که باعث اخراج سرکشیکان قدیمی آستان قدس رضوی شد، نارضایتی عمومی از زمزمه‌های کشف حجاب و اجباری شدن کلاه پهلوی در بین علما و مردم مشهد، ورود بهلول گنابادی به مشهد و محبوس شدن وی در کشیک‌خانه‌ی دربانان که منجر به اعتراضات مردمی و زمینه‌ی شعله‌ور شدن خاکستر قیام گوهرشاد شد و در نهایت پیوستن نواب احتشام، سرکشیک پنجم آستان قدس رضوی، به مخالفان کلاه پهلوی که بر شدت تهییج مردم افزود، باعث شد که قیام گوهرشاد بعد از سه روز تحصن خونین مردم و علما در حرم و مسجد گوهرشاد در شامگاه ۲۱ تیرماه ۱۳۱۴ به خاک و خون کشیده شود.

اثرات تأسف‌‌بار این واقعه در مشهد کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تعطیل شدن حوزه‌ی علمیه مشهد و تبعید علما، زندانی شدن مردم عادی و تصفیه‌حساب‌های شخصی که جو خفقان را در مشهد به وجود آورد و تسهیل زمینه‌های کشف حجاب از مهم‌‎ترین تأثیرات آن بود.


آن‌چه در اسناد واقعه بدان اشاره ‌شده

«درخواست همسر سرکشیک سوم آستان قدس برای پرداخت مستمری همسرش که به علت عدم رعایت قانون متحدالشکل کردن لباس در دوره‌ی رضاشاه  از کار اخراج شده بود.»

«نامه محرمانه‌ی حسن تقی‌‎زاده؛ والی خراسان به نیابت تولیت وقت آستان قدس در خصوص عدم رعایت قانون لباس متحدالشکل در آستان قدس رضوی» و «گزارش سرکشیک اول آستان قدس در مورد عدم‌ تغییر لباس خادم‌باشی کشیک اول و عدم تشرف وی در موقع کشیک» از دیگر اسنادی است که حاکی از عدم رضایت کارکنان آستان قدس رضوی در پیروی از این امر است.

هم‌چنین «تلگراف‌های رمز مخابره‌شده از سوی آستان قدس با دفتر مخصوص شاهنشاهی در روز بعد از واقعه‌ی مسجد گوهرشاد و گزارش حضور نواب احتشام رضوی در این جریان» از دیگر نمونه‌های اسناد این واقعه است که در مرکز اسناد آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.


منبع:

دیدگاه های کاربران

دیدگاه شما