حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری
حضرت علی(ع) و نهج البلاغه

حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری

این کتاب با استفاده از منابع دست اول تاریخی در پی کنکاش و تحلیلی دقیق‌تر از علل و ریشه‌های پدید آمدن جنگ‌های دوران حکومت امام علی(ع) است، اما پرداختن به جنگ‌های سه‌گانه‌ي مورد نظر با توجه به تقابل و تضاد بین گروه‌های تأثیرگذار و صاحب‌نفوذ در جامعه‌ی آن روزگار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به ویژه آن‌که مشابه این‌گونه جنگ‌ها در دوران حکومت خلفای گذشته و دوران حکومت پیامبر(ص) سابقه نداشته است.

حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری

کتابان: «حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری» تحلیلی است در خصوص دوران حکومت امام علی‌(ع) و جنگ‌های سه‌گانه جمل، صفین و نهروان؛ حوادث این برهه از تاریخ مسئله‌ای است که از زمان وقوع آن‌ها تا عصر حاضر همواره مورد بحث و مناقشه بین گروه‌های مختلف مسلمان و فرقه‌های اسلامی و حتی شرق‌شناسان قرار گرفته است.

این کتاب با استفاده از منابع دست اول تاریخی در پی کنکاش و تحلیلی دقیق‌تر از علل و ریشه‌های پدید آمدن جنگ‌های دوران حکومت امام علی(ع) است، اما پرداختن به جنگ‌های سه‌گانه‌ي مورد نظر با توجه به تقابل و تضاد بین گروه‌های تأثیرگذار و صاحب‌نفوذ در جامعه‌ی آن روزگار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به ویژه آن‌که مشابه این‌گونه جنگ‌ها در دوران حکومت خلفای گذشته و دوران حکومت پیامبر(ص) سابقه نداشته است.

ریشه‌های شکل‌گیری این جنگ‌ها و شرکت شخصیت‌های مهم و مشهور تاریخ صدر اسلام و سرنوشت آن‌ها از موضوعاتی است که بررسی و موشکافی آن‌ها همواره از موضوعات بحث‌برانگیز و جذاب تاریخی به شمار می‌رود.

این نوشتار ابتدا به اختصار ساختار سیاسی و اجتماعی حکومت اسلامی در دوره‌ی نبوی را معرفی کرده و سپس به بررسی رویدادها و حوادثی که بعد از رحلت پیامبر(ص) رخ داده می‌پردازد و در نگاهی گذرا به عوامل اصلی پدید آمدن اختلافات در بین نخبگان جامعه‌ي اسلامی در دوران حکومت خلفا اشاره دارد. آن‌گاه در سه فصل جداگانه به ریشه‌یابی و عوامل مهم و تأثیرگذار در وقوع جنگ‌های جمل، صفین و نهروان خواهد پرداخت. در این بخش با استناد به منابع نخستین، سعی شده تا تصویر روشنی از علل و ریشه‌های پدید آمدن این رویدادها ارائه شود.

در بخش پایانی با بررسی و تحلیل نقاط اشتراک و افتراق عوامل مؤثر در پدید آمدن این جنگ‌ها، تلاش شده تا تصویری جامع‌تر از اوضاع اجتماعی و جریان‌های سیاسی تأثیرگذار دوران حکومت امام علی ارائه شود.


برشی از کتاب:

ظهور و گسترش اسلام در سرزمین بدوی و فاقد فرهنگ تمدن شبه‌جزیره، چنان تأثیرگذار و درخشان جلوه نمود که در مدت زمان کوتاهی، بسیاری از سنت‌های جاهلی و تعصبات قبیله‌ای جای خود را به احکام و تعالیم عدالت محور اسلام داد. بعد از رحلت رسول خدا عدم پای‌بندی به اجرای آموزه‌های اسلامی و بازگشت به مؤلفه‌های جاهلی، حکومت و جامعه را به تدریج دچار تغییر و تحول ارتجاعی نمود. اندیشه‌های جاهلی که در گذشته محدود به اشرافیت مکی، برتری قریش و یا اولویت‌ها و تعصبات قبیله‌ای و عشیره‌ای بود، این بار در ساختار حکومتی و اجتماعی با تغییر ظاهری و صوری، اما با همان ماهیت گذشته نمایان شد.

تصاحب قدرت به بهانه قرابت نسبی و شیخوخیت، بهره‌مندی بیش‌‌تر از مواهب اقتصادی به دلیل نزدیکی به کانون‌های صاحب قدرت، ایجاد طبقات اجتماعی به بهانه سوابق دین‌داری، بازگشت اشرافیت حاکمیتی و نمونه‌های بسیار دیگر از این دست، از رجوع و بازگشت به سنت‌های جاهلی حکایت می‌کند.

گذر زمان و استمرار این رویکرد در دوره‌ي خلیفه سوم، به ویژه میدان‌داری بنی‌امیه به اوج خود رسید. در نتیجه مردم با شورش علیه وضعیت پیش‌آمده و تمایل به حاکمیت عادلانه، خواستار قبول خلافت توسط امام علی (ع) شدند. تنگناهای ایجادشده و ایجاد بدعت‌ها و تضادهای اجتماعی و نظام طبقاتی در بهره‌مندی از مواهب اقتصادی، اشتیاق و اصرار مردم را به ایجاد حکومت علوی هر چه بیش‌تر کرد.

فاصله گرفتن از سنت‌های ناب نبوی، و خو گرفتن با سنت‌های نوین جاهلی، باعث ایجاد معضلات و چالش‌های پیچیده‌ گردید. احیای سیره و سنت نبوی در حکومت علوی با تربیت و رشد در فضای حاکمیت گذشته، نومسلمانان و حتی مسلمانان سابقه‌دار را دچار تناقض و تردید شدید در تصمیم‌گیری‌های مهم و تأثیرگذار در سرنوشت جامعه نمود. وقوع جنگ‌های سه‌گانه جمل، صفین و نهروان که از آن‌ها تعبیر به جنگ‌های داخلی می‌کنیم، حاصل این تضاد و تناقض‌هاست... (ص. ۶۱)


شناسنامه: محمدعلی مقدم، حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری، تهران: سروش، چاپ نخست، ۱۴۰۰.


پدیدآورندگان

اطلاعات کلی

  • تاریخ انتشار: 1400
  • نسخه (های) موجود: کاغذی
  • گروه مخاطبان: جوان-میانسال-کهنسال
  • ناشر: شرکت انتشارات سروش
  • جلد اول این کتاب:
  • نوبت چاپ: 1
  • شمارگان:‌
  • شابک:

منابع و مآخذ

ارجاع به این کتاب

فهرست مطالب